26 lipca 2019, Lek. Maria Dobrowolska

Czym jest odporność nabyta?

Układ immunologiczny to złożony system obronny, który chroni nas przed czynnikami chorobotwórczymi. Pierwszą linią obrony organizmu jest odporność wrodzona, czyli ta, z którą się rodzimy. Kiedy jej mechanizmy zawodzą, organizm chroni kolejna bariera - odporność nabyta. Ten typ odporności wymierzony jest bezpośrednio w dany patogen, a gdy organizm go zwalczy, zapamiętuje jak to zrobić ponownie.

Mechanizmy układu immunologicznego

Ludzki organizm od początku swojego istnienia – życia płodowego – narażony jest na atak różnych czynników chorobotwórczych. Dlatego został wyposażony w złożony układ immunologiczny, stanowiący naturalną obronę przed patogenami, której istota polega na rozróżnieniu własnych antygenów, od tych obcego pochodzenia. Układ immunologiczny składa się z dwóch korespondujących między sobą mechanizmów, stanowiących dwie linie obrony:

  • pierwszą jest odporność wrodzona – wczesna, naturalna, uwarunkowana genetycznie.
  • drugą jest odporność nabyta – późna, adaptacyjna, rozwijająca się przez całe życie.

Co to jest odporność wrodzona i nabyta?

Odporność wrodzona (nieswoista) to naturalny mechanizm obronny, który powstaje jeszcze w okresie prenatalnym. Na odporność wrodzoną składają się funkcje obronne, jakie pełnią: bariery mechaniczne (kwaśne pH skóry, śluz i błony śluzowe), bariery chemiczne zawarte w łzach, ślinie, soku żołądkowym oraz bariery biologiczne (prawidłowa flora bakteryjna). Gdy zostaną przekroczone wyżej wymienione bariery, do walki z patogenem wkraczają komórki fagocytujące (pochłaniające) oraz skomplikowany układ tzw. mediatorów zapalenia. Jest to skuteczny, ale niewybiórczy sposób zniszczenia patogenu. 

Natomiast odporność nabyta to indywidualny, swoisty system obronny, który ewoluuje przez całe życie człowieka. Swoistość oznacza możliwość selektywnego oddziaływania na obecne w organizmie patogeny. Ściślej mówiąc, odporność nabyta działa wybiórczo na konkretne czynniki chorobotwórcze, zaś odporność wrodzona działa niewybiórczo. Odporność nabyta jest wymierzona bezpośrednio w dany patogen. Aby zaczęła działać potrzeba czasu. Ponadto, gdy w organizmie zostaną wyprodukowane przeciwciała skierowane przeciwko drobnoustrojom, zachodzi też zjawisko pamięci immunologicznej. Dzięki temu organizm w razie kolejnego ataku może od razu skutecznie sobie z nim poradzić, nie dopuszczając do infekcji.

Przeczytaj również: Suplementy diety wspomagające odporność – na co zwracać uwagę?  

Jakie są rodzaje odporności nabytej?

Odporność nabyta bierna:

  • naturalna: powstaje w wyniku przeniknięcia przeciwciał klasy IgG od matki do płodu w życiu płodowym, utrzymuje się kilka miesięcy po porodzie (wówczas u dziecka powoli zanikają odmatczyne przeciwciała)
  • sztuczna: powstaje po podaniu surowicy (zawierającej przeciwciała)

Odporność nabyta czynna – polega na stymulacji organizmu do samodzielnego wytwarzania przeciwciał. Wytwarzanie przeciwciał nie jest procesem natychmiastowym (zajmuje od kilku do kilkunastu dni), ale bardzo skutecznym. Dzięki zjawisku pamięci immunologicznej, stajemy się uodpornieni na dany patogen nawet na całe życie. Odporność nabyta czynna również dzieli się na sztuczną i naturalną:

  • odporność nabyta czynna sztuczna – powstaje na skutek podania szczepionki, która nie powoduje choroby, ale wywołuje odpowiedź immunologiczną;
  • odporność nabyta czynna naturalna – powstaje na skutek przebycia infekcji. Można ją nabyć zarówno, zapadając na poważne choroby zakaźne (odra), jak i te bezobjawowe.

Zobacz także: Co jest dobre na przeziębienie? Sprawdzone sposoby!

Jak kształtuje się odporność nabyta?

Odporność nabyta jest cechą indywidualną. Ten rodzaj odporności nie jest stały. Zdolność do odpowiedzi immunologicznej może być różna w różnych okresach życia. Na przykład, na osłabienie układu immunologicznego mają wpływ: niedożywienie białkowe, choroby przewlekłe czy też długotrwała farmakoterapia. Poza tym na odporność wpływa styl życia, sposób odżywiania się, przyjmowanie suplementów diety, ilość snu, aktywność fizyczna a także kondycja psychiczna (stres, usposobienie człowieka). Współczesny człowiek zna wiele sposobów na to, aby ochronić się przed chorobą. Dążenie do wyeliminowania kontaktu z patogenami, nadmierna sterylność i higiena w nowoczesnym społeczeństwie nie wpływa korzystnie na nabywanie odporności swoistej. 

Odporność nabyta rozwija się od pierwszych chwil życia. Na początku noworodek korzysta z immunoglobulin IgG, które otrzymał od matki jeszcze w życiu płodowym. Noworodek rozpoczyna produkcję przeciwciał tuż po urodzeniu, zaś ilość odmatczynych przeciwciał zmniejsza się. Około 6 miesiąca życia ilość przeciwciał odmatczynych jest już bardzo niska, natomiast organizm dziecka nie wytwarza jeszcze wystarczająco dużo własnych przeciwciał. Ten moment nazywa się tzw. “luką odpornościową”. Ta sytuacja może trwać nawet do 1. urodzin, dopiero wtedy limfocyty B (produkujące przeciwciała) stają się bardziej wydajne. 

Według immunologów w organizmie dziecka do 7. roku życia wzrasta stężenie wszystkich rodzajów immunoglobulin, aż do poziomu, jaki obserwowany jest u osób dorosłych. Dzięki kontaktom z ogromną liczbą antygenów środowiskowych odporność nabyta dziecka bardzo szybko ewoluuje, a układ immunologiczny dojrzewa. 

Jak już wspomniano, człowiek uodparnia się przez całe życie. Przykładem niech będą infekcje wirusowe. Wywołujące je drobnoustroje cechują się wielką zdolnością do mutacji. Pospolity patogen – rhinowirus, najczęstsza przyczyna przeziębienia, ma ponad 100 różnych serotypów. Oznacza to, że organizm musi wytworzyć aż 100 różnych przeciwciał, aby skutecznie zwalczyć tę przyczynę przeziębienia. Epidemiolodzy uważają, że najlepszą odporność mają ludzie starsi, którzy przebyli największą ilość różnych infekcji. Niestety jednocześnie są to osoby, których układy immunologiczne zazwyczaj są osłabione w wyniku przewlekłych chorób, przyjmowania leków i słabszej wydolności organizmu. 

Sprawdź również: Propolis – właściwości lecznicze i zastosowanie


  • Konarzewska K., Charakterystyka odporności wrodzonej i nabytej, czyli powtórka przed egazminem z immunologii, ,,biotechnologia.pl”, 14.01.2016 [dostęp 10.06.2019] https://biotechnologia.pl/biotechnologia/charakterystyka-odpornosci-wrodzonej-i-nabytej-czyli-powtorka-przed-egzaminem-z-immunologii,15878
  • Gołda R., Układ odpornościowy, prezentacja programu Power Point [w:] strony Instytutu Biologii Eksperymentalnej UKW Bydgoszcz
  • Drela N., Mechanizmy odporności nabytej, prezentacja programu Power Point [w:] strony Wydziału Biologii UW [dostęp 10.06.2019] http://www.biol.uw.edu.pl/immunologia/wp-content/uploads/2017/Immunologia/Mechanizmy%20odpornosci%20nabytej.pdf

Powstrzymaj zagrożenie już przy pierwszych objawach

Tantum Natura możesz kupić nie tylko w swoich lokalnych aptekach, ale także tych internetowych.

Sprawdź, gdzie możesz kupić Tantum Natura:

Kup online