17 wrze艣nia 2019, Lek. Dorota Orzechowska

Gluten – co to jest? Gdzie wyst臋puje i dla kogo jest szkodliwy?

W ostatnich latach znacznie wzros艂a liczba przypadk贸w nietolerancji glutenu, kt贸ry bez w膮tpienia cieszy si臋 z艂膮 s艂aw膮. G艂贸wne objawy nietolerancji glutenu (bia艂ka zb贸偶) to b贸le brzucha i g艂owy, wzd臋cia, zaparcia oraz biegunki. Wiele os贸b, chc膮cych zmieni膰 sw贸j spos贸b od偶ywiania, zastanawia si臋, czy gluten faktycznie jest szkodliwy dla zdrowia. Jakie produkty zawieraj膮 gluten, a jakie s膮 go pozbawione?

Co to jest gluten?

Na wst臋pie nale偶y wyja艣ni膰, czym tak w艂a艣ciwie jest gluten. To mieszanina bia艂ek ro艣linnych, wyst臋puj膮cych w ziarnach niekt贸rych zb贸偶, takich jak:

  • pszenica,
  • j臋czmie艅,
  • 偶yto,
  • owies (gluten dostaje si臋 do owsa wskutek zanieczyszczenia ziaren).

U艣ci艣laj膮c, gluten sk艂ada si臋 z dw贸ch typ贸w bia艂ek: gluteniny oraz gliadyny. W po艂膮czeniu z wod膮 gluten zawarty w m膮ce nadaje ciastu po偶膮dan膮 spr臋偶ysto艣膰, dzi臋ki czemu wypieki s膮 艂atwe w formowaniu, pulchne i d艂u偶ej zachowuj膮 艣wie偶o艣膰 (nie wysychaj膮 zbyt szybko). W zwi膮zku z tym kilkadziesi膮t lat temu rozpocz臋to badania nad modyfikowaniem genetycznym pszenicy, aby zwi臋kszy膰 w ziarnach zawarto艣膰 tego po偶ytecznego bia艂ka.

Przeczytaj r贸wnie偶: Jak nawil偶y膰 suche i podra偶nione gard艂o?

Czy gluten jest szkodliwy?

Czy zatem gluten jest niebezpieczny dla zdrowia? Zdania na ten temat s膮 podzielone, jednak nie da si臋 zaprzeczy膰, 偶e wi臋kszo艣膰 os贸b dobrze toleruje gluten. Unika膰 go powinni z pewno艣ci膮 pacjenci, u kt贸rych wykryto:

  • celiaki臋,
  • nieceliakaln膮 nadwra偶liwo艣膰 na gluten,
  • alergi臋 na pszenic臋.

W istocie to bia艂ko ro艣linne jest szkodliwe tylko dla kilku procent populacji (3-6%). Natomiast na celiaki臋 (chorob臋 trzewn膮, wskutek kt贸rej pacjent cierpi na nadwra偶liwo艣膰 na gluten, uwarunkowan膮 genetycznie) choruje zaledwie 1% mieszka艅c贸w Europy. 

Jakie produkty zawieraj膮 gluten?

Najpopularniejsze produkty spo偶ywcze zawieraj膮ce gluten to:

  • pszenica wraz z jej odmianami,
  • 偶yto,
  • j臋czmie艅,
  • owies,
  • m膮ki (pszenne, 偶ytnie, owsiane, j臋czmienne),
  • wyroby piekarnicze i kwas chlebowy,
  • makaron (pszenny, 偶ytni),
  • pierogi,
  • nale艣niki,
  • kluski,
  • kasze (kuskus, j臋czmienna, manna, owsiana).

Inne mo偶liwe 藕r贸d艂a glutenu to s艂odycze, chipsy, w臋dliny, par贸wki, pasztety, piwo, sosy, musztarda, majonez, alkohole smakowe czy przetworzone produkty mleczne (jogurty owocowe, 艣mietana, serki homogenizowane). Warto wi臋c dok艂adnie czyta膰 etykiety produkt贸w przed ich zakupem.

Sprawd藕 tak偶e: Pomocy! Nie mog臋 m贸wi膰! 鈥 jak radzi膰 sobie z bezg艂osem?

Celiakia a gluten

Celiakia to choroba autoimmunologiczna uwarunkowana genetycznie (trwa艂a glutenozale偶na enteropatia jelita cienkiego), kt贸ra wyklucza mo偶liwo艣膰 spo偶ywania glutenu, gdy偶 to bia艂ko powoduje u chorych na celiaki臋 zanik kosmk贸w wy艣cie艂aj膮cych jelito cienkie (konsekwencj膮 czego jest m.in. gorsze wch艂anianie wielu sk艂adnik贸w od偶ywczych, co mo偶e prowadzi膰 do uporczywej anemii, niskiej masy i wzrostu, niedokrwisto艣ci oraz innych stan贸w chorobowych). Celiakia mo偶e wyst臋powa膰 pod trzema postaciami, jako:

  • pe艂noobjawowa (klasyczna, jawna),
  • sk膮poobjawowa (nietypowa),
  • niema (ukryta).

Celiakia mo偶e ujawni膰 si臋 na ka偶dym etapie 偶ycia, lecz zwykle objawy choroby pojawiaj膮 si臋 ju偶 we wczesnym dzieci艅stwie b膮d藕 u pacjent贸w mi臋dzy 30. a 50. rokiem 偶ycia. Szacuje si臋, 偶e w Polsce na celiaki臋 choruje ponad 400 000 os贸b. Schorzenie to jest niestety nieuleczalne. Do licznych powik艂a艅 celiakii zalicza si臋 m.in.:

  • wczesna osteoporoza,
  • patologiczne z艂amania (konsekwencja problem贸w z wch艂anialno艣ci膮 wapnia z przewodu pokarmowego),
  • niedo偶ywienie,
  • zanik miesi膮czki,
  • zaburzenia p艂odno艣ci (u kobiet),
  • zaburzenia neurologiczne (ataksja, dr偶enie mi臋艣ni),
  • przedwczesna menopauza,
  • przedwczesny por贸d, 
  • poronienia,
  • zaburzenia psychiczne (depresja, apatia, stany l臋kowe, dra偶liwo艣膰).

Tak wi臋c 艣cis艂a dieta bezglutenowa jest w przypadku celiakii konieczno艣ci膮, bo tylko w ten spos贸b pacjent mo偶e poprawi膰 sw贸j stan zdrowia i ochroni膰 si臋 przed powik艂aniami (niekt贸re z nich mog膮 zagra偶a膰 偶yciu). Trzeba nadmieni膰, 偶e osoby, kt贸re nie wiedz膮, 偶e choruj膮 na celiaki臋 lub s膮 tego 艣wiadome, ale celowo nie przestrzegaj膮 diety pozbawionej glutenu, s膮 bardziej nara偶one na wyst膮pienie nowotwor贸w przewodu pokarmowego. Ze wzgl臋du na du偶膮 popularno艣膰 i szerok膮 dost臋pno艣膰 (mo偶na rzec, 偶e wr臋cz mod臋) 偶ywno艣ci bezglutenowej, stosowanie si臋 do diety bezglutenowej nie stanowi du偶ego problemu dla chorego.

Objawy nadwra偶liwo艣ci na gluten

Nieceliakalna nadwra偶liwo艣膰 na gluten to osobna jednostka chorobowa, kt贸rej nie nale偶y uto偶samia膰 z celiaki膮 czy alergi膮 na gluten. Jakie s膮 g艂贸wne symptomy tej przypad艂o艣ci? Do typowych objaw贸w tego rodzaju nietolerancji na gluten zalicza si臋:

  • b贸le brzucha,
  • b贸le g艂owy,
  • obni偶ony nastr贸j,
  • chroniczne zm臋czenie,
  • wzd臋cia,
  • biegunki.

Warto doda膰, 偶e nadwra偶liwo艣膰 na gluten nie powoduje zaniku kosmk贸w jelitowych i nie ma pod艂o偶a genetycznego jak celiakia.

Objawy alergii na gluten

Gluten jest jednym z najcz臋艣ciej wyst臋puj膮cych alergen贸w obecnych w pokarmach, a wszystko to za spraw膮 gliadyny. Jak objawia si臋 alergia na bia艂ko pszenicy? Po spo偶yciu produkt贸w zawieraj膮cych gluten (po kilku minutach lub godzinach) chory obserwuje u siebie:

  • pokrzywk臋 sk贸rn膮,
  • obrz臋k i 艣wi膮d jamy ustnej, pieczenie gard艂a,
  • trudno艣ci w oddychaniu,
  • 艂zawienie oczu,
  • biegunk臋,
  • nie偶yt nosa.

Reakcja uczuleniowa mo偶e r贸wnie偶 doprowadzi膰 do wstrz膮su anafilaktycznego.

Dieta bezglutenowa

Jak powinna wygl膮da膰 dieta dziecka i doros艂ego w przypadku, gdy ich organizm nie toleruje glutenu? Nale偶y wprowadzi膰 do jad艂ospisu tylko produkty bezglutenowe (zawarto艣膰 glutenu nie przekracza 20 mg na kg, s膮 oznaczone symbolem przekre艣lonego k艂osa), a tak偶e 偶ywno艣膰, w kt贸rej gluten nie wyst臋puje naturalnie, tak膮 jak:

  • jaja,
  • ryby,
  • orzechy,
  • p艂atki kukurydziane,
  • 艣wie偶e mleko,
  • oleje ro艣linne,
  • soja,
  • gryka,
  • tapioka, 
  • proso,
  • fasola,
  • soczewica
  • inne warzywa i owoce (wszystkie),
  • nieprzetworzone produkty mi臋sne.

Warto pami臋ta膰, 偶e gluten jest obecny r贸wnie偶 w wielu lekach. Je艣li chodzi o suplementy diety, preparatem bezglutenowym, kt贸ry przynosi szybk膮 ulg臋 przy stanach zapalnych jamy ustnej i gard艂a, jest np. Tantum Natura.

Podsumowuj膮c, w przypadku zauwa偶enia u siebie wspomnianych wy偶ej objaw贸w po spo偶yciu produkt贸w zawieraj膮cych gluten, nale偶y skonsultowa膰 si臋 ze specjalist膮 i wykona膰 diagnostyk臋 w kierunku alergii, nadwra偶liwo艣ci i celiakii.

Zobacz r贸wnie偶: Smog a zdrowie cz艂owieka 鈥 czy powinni艣my si臋 obawia膰 skutk贸w wdychania smogu?

Powstrzymaj zagro偶enie ju偶 przy pierwszych objawach

Tantum Natura mo偶esz kupi膰 nie tylko w swoich lokalnych aptekach, ale tak偶e tych internetowych.

Sprawd藕, gdzie mo偶esz kupi膰 Tantum Natura:

Kup online