5 lutego 2020, lek. Michał Dąbrowski

Oddychanie przez usta – czy jest groźne dla zdrowia? Przyczyny, skutki i sposoby leczenia nieprawidłowego toru oddechowego

Mamy dwie drogi oddechowe - jedna prowadzi przez nos, druga przez usta. To pierwszy z wymienionych tu rodzajów oddychania jest procesem fizjologicznym, drugi zaś stanowi zazwyczaj patologię, jest nieprawidłowy i może prowadzić do różnych, nieraz poważnych konsekwencji, np. częstszego zapadania na infekcje. 

Oddychanie przez usta

Oddychanie – ważne od najmłodszych lat

Oddychanie to proces rozpoczynający się jeszcze w czasie życia płodowego – ruchy oddechowe widzimy już w 13. tygodniu ciąży. Kiedy zaś noworodek pojawia się na świecie, początkowo oddycha tylko torem nosowym, umiejętność pobierania powietrza ustami przychodzi z czasem. Co istotne, to właśnie w okresie dziecięcym należy szczególnie zwrócić uwagę na sposób oddychania. To wtedy rozwija się szczęka, narząd żucia, postawa ciała. Mały człowiek uczy się w tym czasie także mowy, a zaburzenia w sposobie oddychania mogą znacząco wpłynąć na tę umiejętność, co w konsekwencji może wiązać się z trudnymi do wypracowania problemami logopedycznymi. 

Niezależnie jednak od wieku pacjenta czy czynnika, który leży u podstaw oddychania przez usta, nie jest to stan normalny czy pożądany i należy dążyć do jego wyeliminowania. Głośne oddychanie przez usta może świadczyć m.in. o astmie. Oddychanie przez usta podczas snu bywa z kolei wskazówką, że mamy do czynienia z przerośniętym migdałem. Co ważne, wiąże się to zwykle z chrapaniem i o ile ten objaw sam w sobie nie jest szkodliwy, to może stanowić spore wyzwanie dla otoczenia. W dłuższej perspektywie może też prowadzić do rozwoju bezdechu sennego, a to pociąga za sobą dalsze konsekwencje, w postaci złej jakości nocnego wypoczynku, częstych bólów głowy, a w skrajnych przypadkach do śmierci.

Przyczyny oddychania torem ustnym

Jak zostało wspomniane, może być wiele źródeł zaburzeń w zakresie toru oddechowego. U dzieci i młodzieży mogą wynikać zarówno z nieprawidłowości organicznych, jak i nabytych patologii o charakterze nawykowym

Pierwsza z wymienionych tu przyczyn zwykle jest skutkiem niedrożności dróg nosowo-gardłowych, lecz podłożem nieprawidłowości może być też makroglosja, czyli nieprawidłowo i nieproporcjonalnie przerośnięty język. Co ważne, to często z tego typu patologii rozwija się wspomniany wyżej nawyk oddychania przez usta – nawet jeżeli wymienione tu zaburzenia zostaną poddane odpowiedniej terapii, oddychanie torem ustnym okazuje się na tyle utrwalonym schematem, że wymaga dalszej pracy.

Warto podkreślić, że za oddychanie przez usta może odpowiadać także wymieniony już przerost migdałów, alergia, skrzywienie przegrody nosowej czy zwężenie dróg oddechowych. W niektórych przypadkach konieczna jest interwencja chirurgiczna, w innych wystarczy konsultacja u właściwego specjalisty i podjęcie wskazanego leczenia.

Infekcja – zmiana toru oddechowego

Zarówno u dzieci, jak i dorosłych przyczyną oddychania przez usta mogą być także infekcje. Gdy w ich przebiegu dochodzi do stanów zapalnych śluzówki nosa, z czym wiąże się m.in. zwiększona ilość wydzieliny, dochodzi również do zablokowania przewodów nosowych. Wtedy też zmienia się tor oddechowy na ustny. Co istotne, poza wysychaniem wewnętrznej części jamy ustnej, powoduje to także nadmierną suchość warg, stąd też warto w czasie zmagań z nieżytem nosa pamiętać nie tylko o regularnym nawadnianiu organizmu (tzw. nawilżaniu go od wewnątrz), lecz także stosowaniu kremów, maści lub pomadek nawilżających skórę.

Warto przy tym podkreślić, że infekcja przebiegająca z nieżytem nosa jest szczególnie groźna dla osób chorujących na astmę oskrzelową. Nieogrzane, niewystarczająco nawilżone i pełne alergenów oraz zanieczyszczeń powietrze silnie podrażnia drzewo oskrzelowe – oddychanie przez usta może w takim przypadku wpływać na zaostrzenie astmy. 

Czym może grozić oddychanie przez usta u dzieci?

  • Nieprawidłowe kształtowanie się szczęki – wpływ ma na to przede wszystkim opadnięta pozycja języka, co jest konsekwencją stale uchylonych ust. Może prowadzić m.in. do tyłozgryzu, wychylenia górnych siekaczy, zwężenia dolnego łuku zębowego i innych wad zgryzu. 
  • Wady wymowy – zaburzona pozycja spoczynkowa języka sprawia, że nie ma możliwości jego pionizacji, co istotnie wpływa na powstawanie wad wymowy. Co ważne, błędne ułożenie języka może powodować także nieprawidłowości w procesie połykania.
  • Częstsze infekcje dróg oddechowych – oddychanie przez nos pozwala oczyścić i ogrzać pobierane powietrze, co nie jest możliwe podczas oddychania przez usta (jak to zostało wspomniane wcześniej, śluzówka jest wtedy nadmiernie wysuszona, co zmniejsza jej odporność na drobnoustroje). 
  • Błędne koło infekcji – kiedy dziecko oddycha torem ustnym, pobiera/połyka znacznie więcej patogenów, których następstwem są choroby wyróżniające się takimi objawami, jak kaszel czy katar, co samo z siebie zatyka drogę nosową i tym samym wtórnie zmusza do pobierania oddechu przez usta.
  • Niedotlenienie – oddychając drogą ustną, pobieramy mniej powietrza niż nosową, oddech jest wtedy płytszy. Skutkuje to niedotlenieniem krwi, co zmniejsza dopływ tlenu do wszystkich narządów i tkanek. Dziecko może mieć wtedy bladą, suchą skórę, będzie osłabione, śpiące, niechętne do zabawy i innych aktywności, mogą pojawić się także zaburzenia w przemianie materii. 
  • Osłabienie, inaczej hipotonia lub wiotkość, mięśnia okrężnego wargowego – stale otwarte usta powodują osłabienie otaczających je mięśni. Widoczne jest wtedy ich opadanie, twarz jest wątła, opadnięte są także policzki. Symptomami mogą być też trudności w jedzeniu czy mówieniu (np. niepoprawna artykulacja głosek dwuwargowych lub szumiących).
  • Nieprawidłowa postawa – jak oddychanie wpływa na układ mięśniowo-szkieletowy? Płytszy oddech (jak to zostało wspomniane, oddychanie przez usta jest mniej głębokie) nie wymaga zbyt dużej pracy ze strony mięśni klatki piersiowej. Ich osłabienie skutkuje przesuwaniem się barków (do przodu) oraz odstającymi łopatkami. Może istotnie wpłynąć na skrzywienia kręgosłupa, zwłaszcza w odcinku lędźwiowym i szyjnym.
  • Próchnica i stany zapalne jamy ustnej – oddychanie przez usta, poza znacznym osłabieniem wilgotności błon śluzowych jamy ustnej, wpływa też na zmniejszenie ilości produkowanej śliny. To skutkuje zaś zwiększonym ryzykiem wystąpienia próchnicy, stanów zapalnych w obrębie jamy ustnej czy kamienia nazębnego.

Co ważne, dziecko zwykle samo z siebie nagle nie zacznie poprawnie oddychać, z tego problemu raczej się nie wyrasta. Jego konsekwencją mogą być zaś poważne problemy zdrowotne i logopedyczne, które zostały wymienione powyżej. Stąd też pierwsze oznaki świadczące o częstym oddychaniu przez usta należy skonsultować z logopedą, a jeśli zajdzie taka potrzeba, także z laryngologiem lub ortodontą

Jak leczyć nieprawidłowy tor oddechowy?

Istnieje kilka uniwersalnych sposobów, które warto stosować szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Przede wszystkim należy obserwować swój oddech i starać się oddychać świadomie. Jeżeli problem oddychania przez usta dotyczy naszego dziecka, trzeba również mieć na uwadze obserwację jego nawyków, a jeśli jest w odpowiednim wieku, uczulać je, aby samo kontrolowało swój sposób pobierania powietrza.

Na co dzień mogą przydać się także inne wskazówki – pozycja boczna pomaga w uzyskaniu prawidłowego toru oddechowego podczas snu. Ważnymi zaleceniami są też odpowiednie nawadnianie organizmu oraz zadbanie o prawidłową wilgotność powietrza. W pomieszczeniach warto skręcić kaloryfery, w zamian uruchamiając nawilżacz. Emitowana przez urządzenie para wodna może być dodatkowo wzbogacona o olejki eteryczne, które na bieżąco będą pomagały udrożnić nos i zatoki, eliminując konieczność oddychania przez usta. Warto też regularnie oczyszczać nos roztworem soli fizjologicznej.

Jedną z możliwości, szczególnie pomocnych w pracy z dziećmi, są też ćwiczenia oddechowe. Niektóre z nich mogą stymulować pracę aparatu oddechowego, wydłużać czas trwania fazy wydechowej czy wzmacniać mięśnie przepony. To metody wspierające przede wszystkim walkę z oddychaniem przez usta o charakterze nawykowym.

Jeśli zaś chodzi o infekcje i niedrożność nosa, wszystko zależy od patogenu, jaki ją wywołał. Jeżeli stoi za tym bakteria, konieczne będzie wprowadzenie antybiotykoterapii. Jeśli zaś zakażenie wirusowe, pomocne mogą być środki przeciwzapalne i przeciwgorączkowe (np. paracetamol czy ibuprofen) oraz inne preparaty lub domowe metody na łagodzenie objawów – w przypadku problemów z gardłem, warto postawić na pastylki do ssania, jeśli zaś chcemy udrożnić nos, wybierzmy np. inhalacje wspomnianymi już olejkami eterycznymi – eukaliptusowym, tymiankowym etc. Co istotne, klasyczne przeziębienie trwa około tygodnia. Po tym czasie powinny ustąpić nieprzyjemne objawy, co pozwoli zrezygnować z oddychania przez usta i na nowo cieszyć się głębokim, prawidłowym oddechem.


  • Łyszczarz, J., Stan przyzębia i higiena jamy ustnej u dzieci oddychających w patologiczny sposób przez usta oraz fizjologicznie przez nos, Problemy Higieny i Epidemiologii 2010, 91(3): 506-510 [dostęp: 31.12.2019] http://www.phie.pl/pdf/phe-2010/phe-2010-3-506.pdf
  • Samoliński, B., Sybilski J.A., Znaczenie stanów zapalnych błony śluzowej nosa w astmie oskrzelowej. Współistnienie ANN i astmy oskrzelowej, Alergia Astma Immunologia 2007, 12(1):7-14 [dostęp: 31.12.2019] https://www.researchgate.net/profile/Adam_Sybilski/publication/281459311_Znaczenie_stanow_zapalnych_blony_sluzowej_nosa_w_astmie_oskrzelowej_Importance_of_allergic_rhinitis_in_patients_with_asthma/links/55e968ef08ae3e121843a4dc.pdf

Powstrzymaj zagrożenie już przy pierwszych objawach

Tantum Natura możesz kupić nie tylko w swoich lokalnych aptekach, ale także tych internetowych.

Sprawdź, gdzie możesz kupić Tantum Natura:

Kup online