26 lipca 2019, Lek. Dorota Orzechowska

Pomocy! Nie mogę mówić! – Jak radzić sobie z bezgłosem?

Bezgłos, czyli afonia, powstaje w wyniku zaburzeń czynności krtani lub zniekształcenia fałdów głosowych. Utrata głosu i chrypka to częste objawy choroby zawodowej nauczycieli, aczkolwiek bezgłos może wynikać także z uszkodzeń mechanicznych, napięcia emocjonalnego, a nawet być objawem nowotworu. Co jest przyczyną afonii? I jak szybko odzyskać głos?

Czym jest bezgłos i ile trwa utrata głosu?

Bezgłos (afonia), podobnie jak chrypka czy jąkanie, należy do zaburzeń mowy. Bezgłos jest zjawiskiem patologicznym, polegającym na niemożności wydobycia głosu – próby artykulacji wieńczą dźwięki nieco przypominające szept. Utrata głosu często powstaje stopniowo, wówczas poprzedzają ją dolegliwości ze strony górnych dróg oddechowych: chrypienie, załamywanie się głosu, podrażnienie gardła, itp. Jednak zdarza się również, że niemożność mówienia pojawia się nagle, zwykle na skutek bardzo silnych przeżyć.

Bezgłos jest zaburzeniem, które może wynikać z przyczyn czynnościowych lub organicznych. W pierwszym przypadku za utratę głosu najczęściej odpowiadają problemy natury psychicznej. Natomiast w tym drugim, bezgłos zwykle wynika z niedowładu mięśni krtani, które w następstwie oddziaływania czynników chorobotwórczych stają się osłabione i zwiotczałe. Wpływa to na pracę strun głosowych – w fazie wydechu nie dochodzi do ich napięcia, a pozostając w stałym oddaleniu od siebie, nie mogą wytworzyć dźwięku, nawet pomimo podejmowania licznych prób fonacyjnych. 

Za przyczynę afonii podaje się także uszkodzenia anatomiczne, zwłaszcza zewnętrzne naruszenie mięśnia krtani, a także obustronne porażenie strun głosowych, pojawiające się, jako skutek uboczny operacji chirurgicznych – zwłaszcza tarczycy

Zaburzenia mowy w obrazie klinicznym przybierają różną postać i natężenie w zależności od danego przypadku. W ujęciu specjalistym wyróżnia się 4 rodzaje bezgłosu:

  • skurczowy, wywołany napięciem mięśni krtani;
  • mechaniczny, powstały na skutek uszkodzenia strun głosowych;
  • neurogenny, wynikający z uszkodzenia nerwów krtaniowych;
  • histeryczny, objawiający się koniecznością mówienia wyłącznie szeptem.

Ile trwa utrata głosu? To zależy od jej etiologii. Zwykle bezgłos powstały w wyniku stanu chorobowego górnych dróg oddechowych jest krótkotrwały i nie utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie. Natomiast jeżeli ktoś nie może odzyskać głosu przez dłuższy czas, należy rozważyć, czy bezgłos nie ma podłoża psychosomatycznego.

Przeczytaj również: Propolis – właściwości lecznicze i zastosowanie

Jakie są przyczyny utraty głosu?

Jak już zostało wspomniane, przyczyny bezgłosu dzielą się na organiczne i czynnościowe. Przyczyn organicznych afonii jest bardzo wiele. Mogą mieć charakter wrodzony, jak na przykład rozszczep krtani lub niedorozwój fałd głosowych, bądź nabyty – tu bezgłos może pojawić się w przebiegu choroby nowotworowej, podczas infekcji wirusowych, zapalenia krtani, jak również schorzeń pochodzących ze strony różnych układów: kostno-mięśniowego (miastenia, miopatie) czy nerwowego (uszkodzenia w centralnym ośrodku nerwowym). Zdarza się również, że utrata głosu powstaje w wyniku urazów anatomicznych, będących skutkiem wypadków komunikacyjnych, oparzeń, niekiedy także zabiegów medycznych (m.in. operacja tarczycy). Uszkodzenia krtani zdarzają się dosyć często, bo według statystyk stanowią niemal 10% wszystkich urazów ciała. 

Jeśli bezgłos powstał nagle i utrzymuje się przez dłuższy czas, prawdopodobnie jest zaburzeniem czynnościowym. A te, w przeciwieństwie do zaburzeń organicznych, dają się rozpoznać poprzez brak wyraźnej zmiany w obrębie aparatu mowy. Diagnozuje się je u osób zdrowych, których praca krtani przebiega bez zarzutu, więc teoretycznie jest zdolna do wydobycia dźwięków. 

Psychogenne zaburzenia mowy są według psychiatrów jednym z najczęściej występujących objawów depresji, nadmiernego stresu i urazu psychicznego, więc znamienne jest rozpatrywanie ich w kategorii traumy.

Zobacz także: Ból gardła bez gorączki – czy konieczna jest konsultacja z lekarzem?

Przyczyny bezgłosu:

ORGANICZNE:

  • wady wrodzone krtani;
  • zapalenie krtani;
  • mechaniczne urazy krtani;
  • rak krtani;
  • choroby mięśni;
  • zaburzenia neurologiczne.

CZYNNOŚCIOWE:

  • silny stres;
  • depresja;
  • nerwica;
  • histeria;
  • trauma;
  • długotrwałe napięcie psychiczne;
  • zaburzenia osobowości.

Jak skutecznie wyleczyć bezgłos?

Bezgłos jest bardzo niepokojącym objawem, który należy skonsultować z laryngologiem lub foniatrą. Pierwszym krokiem w leczeniu afonii jest ustalenie jej przyczyny. W tym celu lekarz przeprowadza dokładne badanie krtani i wnikliwy wywiad lekarski. W razie konieczności zostają wdrożone także inne metody – diagnostyka obrazowa, badania z krwi, wymaz z gardła, konsultacja specjalistyczna. W przypadku, gdy potwierdzi się, że bezgłos nie powstał w efekcie czynników organicznych – nie jest objawem przeziębienia, zapalenia krtani ani skutkiem urazu, pacjenta kieruje się do poradni psychiatrycznej, gdzie zostaje włączone leczenie farmakologiczne, a także różne formy psychoterapii, pozwalającej wzmocnić stan psychiczny, poprzez przepracowanie traumy i wyjaśnienie źródeł problemu.

Leczenie bezgłosu zawsze rozpoczyna się od odpoczynku głosowego, który powinien trwać przynajmniej kilka dni. Zaprzestanie podejmowania prób fonacyjnych to podstawowe zalecenie, mające pozwolić na naturalną regenerację struktur aparatu mowy. Owy odpoczynek nie oznacza jedynie milczenia, ale również ograniczenie wpływu różnych czynników drażniących – dymu papierosowego, kurzu,lotnych związków chemicznych oraz niekorzystnie wpływających na stan błony śluzowej produktów spożywczych, w tym głównie alkoholu.

Jeżeli w rozpoznaniu stwierdzono, że bezgłos jest wynikiem infekcji górnych dróg oddechowych, obok zalecanej farmakoterapii, warto wesprzeć leczenie bezgłosu domowymi sposobami. Przede wszystkim ważne jest nawilżanie błony śluzowej gardła. W tym celu można stosować wiele alternatywnych metod: tabletki do ssania z miodem i propolisem, płukanki z siemienia lnianego, spożywanie dużej ilości płynów czy też stosowanie nawilżaczy powietrza w pomieszczeniach, w których panuje bardzo suchy mikroklimat. Z drugiej strony istotne jest, aby zadziałać łagodząco na podrażnione gardło i obrzęk krtani. Tu skuteczne okazują się płukanki ziołowe z rumianku lub roztwory diklofenaku. 

Standardowym zaleceniem w terapii zaburzeń mowy jest wdrożenie rehabilitacji głosowej, która łączy ćwiczenia z emisji głosu, mające na celu zmianę sposobu fonacji, a także określone zabiegi, takie jak jonoforeza, galwanizacja, elektrostymulacja oraz inhalacje. 

Odzyskanie głosu utraconego w wyniku afonii jest zwykle procesem długotrwałym. Mimo to podjęcie specjalistycznego leczenia i korzystanie z rehabilitacji daje niemal 100% rokowania na całkowite wyzdrowienie. Jeżeli jednak ktoś doświadczył bezgłosu, nie tylko ktoś, dla kogo afonia oznacza chorobę zawodową, warto, aby poznał techniki emisji głosu, które znacznie ułatwiają pracę, a co więcej minimalizują ryzyko wystąpienia zaburzeń mowy w przyszłości. 

Przeczytaj także: Suchość w gardle – przyczyny, metody przeciwdziałania


  • Maniecka-Aleksandrowicz A., Zaburzenia głosu i mowy, [w:] ,,Otolaryngologia praktyczna – podręcznik dla studentów i lekarzy, 2005, t. 2, Gdańsk, str. 526-534.
  • Cichecka-Wilk M., Studzińska K., Czynnościowe zaburzenia głosu z punktu widzenia foniatrii klinicznej, psychopatologii, psychologii i psychiatrii psychodynamicznej, ,,Annales UMCS. Sectio C”, 2018, 31(2), str. 175-194
  • Afonia. Przyczyny zaburzeń mowy, ,,docplayer.pl”, [dostęp 08.06.2019] https://docplayer.pl/5169819-Afonia-przyczyny-zaburzen-mowy.html

Powstrzymaj zagrożenie już przy pierwszych objawach

Tantum Natura możesz kupić nie tylko w swoich lokalnych aptekach, ale także tych internetowych.

Sprawdź, gdzie możesz kupić Tantum Natura:

Kup online